ÇELİK SEÇİMİ HAKKINDA KISA BİLGİLER
Çelik seçimi aslında karmaşık ve dikkat isteyen bir konudur. Her seferinde tüm faktörleri tek tek hesaplamak gerekmez. Bunun yerine temel unsurlar ve önceki benzer çalışmalar dikkate alınır.
Başlıca değerlendirme adımları şunlardır:
- Çelik türleri ve özelliklerinin iyi bilinmesi.
- Parça veya kalıbın hangi yükler ve koşullar altında çalışacağının belirlenmesi.
- Malzemenin bulunabilirliğinin araştırılması.
- Maliyet ve ekonomiklik analizi yapılarak en uygun ve alternatif seçimlerin değerlendirilmesi.
Özellikler
Çeliklerin genel özellikleri ve sınıflandırmaları, ilgili kitap ve kaynaklarda detaylı olarak bulunabilir.
Parça veya Kalıbın Çalışma Koşulları
Parçanın darbelere dayanma, esneklik, aşınma direnci, paslanmazlık ya da burulmaya karşı dayanıklılık gibi ihtiyaçları belirlenir. Bu tespitlerden yola çıkarak, gerekli fiziksel ve kimyasal özelliklerin hangi miktarlarda olması gerektiği hesaplanır.
Bulunabilirlik
Bu konu özellikle ülkemizde çok önemlidir.
- Stoklardan hemen temin edilebilme,
- Belirli bir termin (teslim) süresinde temin,
- Malzemenin yurt içi veya yurt dışı kaynaklardan sağlanma durumu,
- Fabrika veya bayi üzerinden belirli bir sürede temin edilebilme,
gibi koşullar değerlendirilir.
İmalat süresine uygun bir temin planı yapılması gerekir.
Maliyet ve Ekonomiklik
Maliyet tek başına belirleyici değildir. Eğer seçilen çelik, parça veya kalıbın proje bedelini aşarsa, daha ekonomik ama gerekli özellikleri sağlayan bir alternatif düşünülür.
Ancak burada önemli kural şudur: En ucuz çelik, doğru seçilmiş çeliktir.
Örneğin nikelin pahalı olduğu dönemlerde, benzer özellik sağlayan daha düşük alaşımlı Molibden (Mo) veya Bor (B) katkılı çelikler tercih edilebilir.
Bu değerlendirmede uygulanacak Isıl İşlem de çok önemlidir. Çünkü ekonomik bir çelik seçilip doğru ısıl işlem uygulanırsa, yüksek sertlik ve dayanım sağlanabilir.
Bu çalışmalar sonucunda optimum özelliklere sahip bir veya birkaç çelik belirlenir. Ancak seçilen çeliğin temin edilememesi ihtimaline karşı, mutlaka bir Alternatif Kalite notu da eklenmelidir.
Pratikte Kullanılan Yöntemler
Çoğu zaman ayrıntılı hesaplar yapılamaz. Bu durumda:
a. Hazırlanmış katalog ve yayınlardan yararlanılır.
b. Orijinal ya da benzer parçalarla karşılaştırma yapılarak seçim yapılır.
Seçim sonucunda uygulanacak Isıl İşlem ve işlem türü mutlaka belirtilmelidir. Çünkü sonuca ulaşmanın anahtarı Isıl İşlemdir.
Yanlış Seçim Sebepleri
Çelik seçiminde yapılan hataların başlıca nedenleri şunlardır:
- Bu konuda bilgi eksikliği ve yeterli yayın bulunmaması.
- Aranan çeliklerin yurt içinde bulunamaması.
- Sadece en düşük fiyat hedefiyle uygun olmayan çelik seçimi. (Oysa en ucuz çelik, doğru seçilmiş çeliktir.)
- Makine ve yedek parça üretiminde standartlaşmaya gidilememesi.
- Piyasada kaliteli ve kalitesiz üretimin, imalatçının ayırt edilememesi.
Sonuç ve Öneriler
Bu hataları en aza indirmek için çelik fabrikaları, çelik satıcıları, makine ve parça üreticileri ile akademik kurumlara önemli görevler düşer. Bu kurumlar görevlerini tam olarak yerine getirdikçe:
- Yerli üretimle ithalat ikamesi mümkün olur,
- İhracat hedeflerine ulaşma gücü artar.
Ayrıca çeliğin orijini belli ve güvenilir kaynaklardan tedarik edilmesi de önemli bir çözüm yoludur.